بسیاری از والدین وقتی دو دندان کودکشان کنار هم قرار می‌گیرند، متوجه می‌شوند که مسواک زدن تنها برای تمیز کردن این فضاها کافی نیست. نخ دندان یکی از ابزارهای ساده اما مهم برای پیشگیری از پوسیدگی و التهاب لثه در کودکان است، اما بسیاری نمی‌دانند از چه سنی و چگونه باید آن را به کار گرفت. در این مقاله، دکتر علیرضا حیدری، دندانپزشک کودکان تهران و کرج توضیح می‌دهد که نخ دندان برای کودکان چه زمانی شروع شود و چطور به‌درستی استفاده گردد.
می‌خواهید مراقبت دهان کودکتان را از همین امروز شروع کنید؟
چرا نخ دندان برای کودکان مهم است؟
مسواک زدن فقط سطوح بیرونی و درونی دندان‌ها را تمیز می‌کند، اما فضای بین دندان‌ها و زیر خط لثه را به‌خوبی پاک نمی‌کند. پلاک و بقایای غذایی که در این فضاها جمع می‌شوند، محیط مناسبی برای باکتری‌ها هستند و اولین محل شروع پوسیدگی بین دندانی به شمار می‌روند. این نواحی با چشم دیده نمی‌شوند و والدین اغلب زمانی متوجه آن‌ها می‌شوند که پوسیدگی پیشرفته شده است.
نخ دندان همچنین به پیشگیری از التهاب لثه کمک می‌کند. لثهٔ اطراف دندان‌ها در صورت تجمع پلاک قرمز و متورم می‌شود و ممکن است هنگام مسواک زدن خونریزی کند. پاک‌سازی منظم بین دندان‌ها این مشکل را به‌شدت کاهش می‌دهد.
از چه سنی نخ دندان را شروع کنیم؟
نخ دندان زمانی مفید است که دو دندان کنار هم قرار گرفته باشند؛ یعنی معمولاً از حدود دو تا سه‌سالگی، وقتی دندان‌های شیری در کنار هم قرار می‌گیرند، می‌توان کار را شروع کرد. در این دوران معمولاً بهتر است از ابزارهای آماده مانند نخ دندان‌های کوچک یا نخ‌دندان‌های دسته‌دار که کار با آن‌ها برای والدین آسان‌تر است استفاده شود.
در سنین بین ۶ تا ۱۰ سال، کودک می‌تواند با نظارت والدین خودش نخ دندان را به کار ببرد، اما تا حدود ده‌سالگی بهتر است یکی از والدین بخش پایانی کار را هم انجام دهد، زیرا کودکان در مهارت‌های ظریف دست هنوز کامل نیستند.
آموزش گام‌به‌گام استفاده از نخ دندان
برای شروع، حدود ۴۰ تا ۵۰ سانتی‌متر نخ دندان را جدا کنید و دو سر آن را دور انگشتان وسط دو دست بپیچید، به‌طوری که حدود دو تا سه سانتی‌متر نخ بین انگشتان شست و اشاره آزاد باشد. نخ را به‌آرامی بین دو دندان ببرید و آن را به شکل C دور یکی از دندان‌ها قرار دهید. سپس نخ را به‌ملایمت بالا و پایین ببرید تا زیر خط لثه برود و بعد به دندان مجاور منتقل کنید.
هرگز نخ را با فشار زیاد وارد لثه نکنید، زیرا ممکن است لثه آسیب ببیند و خونریزی ایجاد شود. اگر در ابتدا کمی خونریزی خفیف دیده شد، این می‌تواند به‌دلیل التهاب قبلی لثه باشد و با تکرار منظم روزانه معمولاً کم می‌شود. اما اگر خونریزی شدید یا ادامه‌دار بود، باید معاینه شود.
زمان مناسب استفاده از نخ دندان در روز
بهترین زمان برای نخ دندان کشیدن، قبل از خواب شبانه است، زیرا بقایای غذا و پلاک‌هایی که شب در دهان می‌مانند بیشترین اثر را بر دندان‌ها دارند. اگر کودک در طول روز هم بعد از ناهار یا میان‌وعده‌های شیرین مسواک و نخ دندان را انجام دهد، بهتر است. روتین ساده و منظم، بیش از استفاده گاه‌به‌گاه و پرفشار موثر است.
اگر کودک از نخ دندان بدش می‌آید، می‌توانید آن را به یک بازی تبدیل کنید، برای مثال با داستان یا آهنگ کوتاه در زمان نخ کشیدن. آموزش مسواک زدن نیز کنار این روتین مهم است؛ مقالهٔ چطور به کودک مسواک زدن را آموزش دهیم را بخوانید.
نخ دندان و ارتودنسی: نکتهٔ مهم برای کودکانی که وسیله دارند
اگر کودک بریس یا وسایل ارتودنسی دارد، استفاده از نخ دندان معمولی ممکن است دشوار باشد. در این موارد، نخ دندان مخصوص با نوک نرم یا ابزار زیر سیمی توصیه می‌شود. همچنین بین دندان‌های نامرتب یا کج، پلاک بیشتری جمع می‌شود و نیاز به تمیزی دقیق‌تری دارد. اگر کودک شما دندان‌های کج یا فضای کم دارد، مقالهٔ ۵ علت کجی دندان در کودکان می‌تواند برای شما مفید باشد.
در این گونه موارد، آموزش استفاده از نخ دندان توسط متخصص ارتودنسی یا دندانپزشک کودکان بهترین نتیجه را دارد تا از آسیب به سیم‌ها و لثه جلوگیری شود.
چک‌لیست شبانهٔ مراقبت از دندان کودک را ببینید
پیشنهاد می‌کنیم مقالهٔ “چک لیست شبانه مراقبت از دندان کودک؛ روتینی برای لبخندی همیشگی” را هم مطالعه کنید تا نخ دندان را در روتین شبانهٔ کودک جا بدهید.
سوالات متداول والدین دربارهٔ نخ دندان کودکان:
۱. آیا نخ دندان برای دندان‌های شیری لازم است؟ بله، زمانی که دندان‌های شیری کنار هم قرار می‌گیرند، پوسیدگی بین دندانی در همین سنین نیز شایع است و نخ دندان کمک می‌کند آن را پیشگیری کنید.
۲. اگر کودک نخ دندان را نمی‌پذیرد، چه کنم؟ آن را به یک بازی یا روتین جذاب تبدیل کنید، از ابزارهای آماده استفاده کنید و ابتدا فقط بین دندان‌هایی که راحت هستند کار را شروع کنید.
۳. آیا خونریزی لثه هنگام نخ کشیدن نشانهٔ بدی است؟ خونریزی خفیف در ابتدا می‌تواند به‌دلیل التهاب باشد و با تکرار منظم کاهش می‌یابد. اما خونریزی شدید یا مداوم باید معاینه شود.
۴. آیا نخ دندان می‌تواند جایگزین مسواک شود؟ خیر. نخ دندان مکمل مسواک است و هر دو باید کنار هم انجام شوند.
۵. آیا والدین باید بعد از کودک نخ دندان بکشند؟ تا حدود ده‌سالگی بهتر است والدین بخش پایانی کار را کنترل و تکمیل کنند تا فضاها به‌درستی تمیز شوند.
مطب دکتر حیدری در دندانپزشک کودکان تهران و دندانپزشک کودکان کرج آماده پذیرش کودکان و مشاوره با والدین است. برای رزرو وقت یا پاسخ به سوالات خود، با شماره‌های مطب تماس بگیرید.
دکتر علیرضا حیدری، متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان، با سال‌ها تجربه و دانش تخصصی، با استفاده از جدیدترین تکنیک‌ها و تجهیزات، به تشخیص و درمان مشکلات دندانی کودکان و نوجوانان می‌پردازند و به والدین نیز آموزش‌های لازم در خصوص بهداشت دهان و دندان فرزندانشان را ارائه می‌دهند.
