زخم‌های کوچک و دردناک داخل دهان، معروف به آفت، یکی از شایع‌ترین مشکلات دهان در کودکان است. دیدن کودکی که به‌خاطر یک زخم کوچک در داخل لب یا روی زبان از خوردن غذا و حرف زدن ناراحت است، برای هر والدینی نگران‌کننده است. خبر خوب این است که بیشتر آفت‌ها خوش‌خیم هستند و خودبه‌خود بهبود می‌یابند. اما گاهی علت آن‌ها نیاز به بررسی دارد. در این مقاله، دکتر علیرضا حیدری، دندانپزشک کودکان تهران و کرج توضیح می‌دهد که آفت دهان کودک چیست، چه عواملی آن را ایجاد می‌کنند و چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد.
کودکتان زخم دهانی دارد و درد یا تب همراه آن است؟
آفت دهان کودک چیست؟
آفت یا زخم آفتی، زخمی گرد یا بیضی‌شکل با لبهٔ قرمز و مرکز زرد یا خاکستری است که روی بافت نرم دهان مانند داخل لب، گونه، زبان یا کف دهان ایجاد می‌شود. این زخم‌ها معمولاً غیرمسری هستند و بین یک تا دو هفته خودبه‌خود بهبود می‌یابند. با این حال، درد آن‌ها می‌تواند در خوردن، نوشیدن و مسواک زدن مشکل ایجاد کند.
باید توجه داشت که آفت با زخم‌های دیگر دهان، مانند زخم‌های ناشی از عفونت ویروسی یا سوختگی، تفاوت دارد. آفت بیشتر به‌صورت زخم جدا و پراکنده دیده می‌شود و در داخل دهان است، در حالی که برخی عفونت‌های ویروسی با تب و زخم‌های گروهی همراه‌اند.
علل شایع آفت در کودکان
علت دقیق آفت همیشه مشخص نیست، اما چند عامل شناخته‌شده در ایجاد آن نقش دارند. آسیب‌های کوچک داخل دهان، مانند گاز گرفتن لب یا گونه، خراشیده شدن با لبهٔ تیز دندان یا وسایل ارتودنسی، از جمله محرک‌های رایج هستند. تغذیه نیز مهم است؛ برخی مواد غذایی اسیدی، شور یا تند می‌توانند زخم‌ها را تحریک کنند و در برخی کودکان حساسیت غذایی زمینه‌ساز آفت است.
استرس، خستگی، تغییر در برنامهٔ روزانه و بیماری‌های عفونی تکرارشونده نیز می‌توانند باعث عود آفت شوند. در مواردی که آفت به‌طور مکرر و در تعداد زیاد دیده می‌شود، کمبود برخی ویتامین‌ها مانند ویتامین B12، اسید فولیک یا آهن ممکن است در میان باشد که باید با آزمایش و نظر پزشک بررسی شود.
چه زمانی آفت نگران‌کننده است؟
اگر زخم بیش از دو تا سه هفته طول بکشد، بسیار بزرگ باشد، در یک مکان به‌صورت گروهی ظاهر شود یا هر چند ماه تکرار شود، باید توسط دندانپزشک معاینه شود. همچنین اگر کودک تب بالا، بی‌حالی، بزاق زیاد، تاول‌های گروهی یا زخم‌هایی روی لب و لثه دارد که همراه با درد شدید است، ممکن است یک عفونت ویروسی باشد که نیاز به ارزیابی دارد.
در کودکانی که مشکل تغذیه، کاهش وزن یا خستگی شدید دارند، آفت مکرر باید همراه با پزشک کودک بررسی شود تا علت زمینه‌ای مشخص گردد.
راه‌های تسکین درد آفت در خانه
بیشتر آفت‌ها با مراقبت ساده در خانه بهتر می‌شوند. شستشوی دهان با محلول آب ولرم و کمی نمک، یک روش ملایم و رایج است، اما باید مراقب بود که کودک محلول را قورت ندهد و برای کودکان خردسال از این روش به‌صورت ساده و نظارت‌شده استفاده شود. غذاهای نرم، سرد و غیراسیدی، مانند ماست ساده یا سیب‌زمینی پخته، درد را کمتر می‌کنند و از تحریک بیشتر زخم جلوگیری می‌کنند.
مسواک زدن را ادامه دهید، اما با مسواک نرم و با دقت، تا زخم‌ها آلوده نشوند. از خوردن غذاهای تند، ترش، شور و نوشیدنی‌های گازدار تا بهبود کامل خودداری کنید. در صورت استفاده از ژل‌های موضعی، حتماً نوع مناسب سن کودک را از دندانپزشک یا داروساز بپرسید و از محصولات دارای الکل روی زخم خودداری کنید.
آفت و سلامت دندان‌ها: ارتباط مهم‌تر از آن که فکر می‌کنید
آفت خودش معمولاً به دندان آسیبی نمی‌زند، اما اگر کودک برای مدتی از خوردن و مسواک زدن خودداری کند، پلاک بیشتری روی دندان‌ها جمع می‌شود و خطر پوسیدگی و التهاب لثه افزایش می‌یابد. به همین دلیل، حتی در دوران درد آفت، مراقبت از دهان نباید متوقف شود.
اگر کودک دندان‌های شیری یا دائمی ترک‌خورده، لبه‌های تیز یا وسایل ارتودنسی دارد که به زخم دهانی آسیب می‌زنند، معاینه دندانپزشک می‌تواند با اصلاح لبهٔ تیز یا تنظیم وسیله، از عود مکرر آفت جلوگیری کند. مقالهٔ چگونه بر ترس کودک از دندانپزشکی غلبه کنیم؟ نیز برای کودکانی که از مطب می‌ترسند کمک‌کننده است.
برنامهٔ مراقبت روزانهٔ دهان کودک را بخوانید
پیشنهاد می‌کنیم مقالهٔ “چک لیست شبانه مراقبت از دندان کودک؛ روتینی برای لبخندی همیشگی” را هم مطالعه کنید تا در دوران درد آفت هم روتین مراقبتی حفظ شود.
سوالات متداول والدین دربارهٔ آفت دهان کودکان:
۱. آیا آفت مسری است؟ آفت معمولی مسری نیست. اما اگر زخم‌ها گروهی، همراه تب و بیماری عفونی باشند، ممکن است ویروسی باشند و باید بررسی شوند.
۲. آیا باید برای آفت دارو مصرف کرد؟ در بیشتر موارد آفت بدون دارو بهبود می‌یابد. استفاده از داروهای موضعی باید بر اساس تجویز متخصص و سن کودک باشد، نه بر اساس توصیه‌های عمومی.
۳. آیا خوردن شکلات یا شیرینی باعث آفت می‌شود؟ مستقیماً خیر، اما برخی غذاهای تند، شور یا اسیدی می‌توانند زخم موجود را تحریک کنند و درد را افزایش دهند.
۴. چه زمانی حتماً باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟ وقتی زخم بیش از دو هفته طول بکشد، بزرگ باشد، مکرر شود یا همراه تب و بی‌حالی باشد.
۵. آیا آفت دندان شیری یا دائمی را خراب می‌کند؟ آفت مستقیماً دندان را خراب نمی‌کند، اما بی‌توجهی به بهداشت دهان در دوران درد می‌تواند خطر پوسیدگی و التهاب لثه را افزایش دهد.
مطب دکتر حیدری در دندانپزشک کودکان تهران و دندانپزشک کودکان کرج آماده پذیرش کودکان و مشاوره با والدین است. برای رزرو وقت یا پاسخ به سوالات خود، با شماره‌های مطب تماس بگیرید.
دکتر علیرضا حیدری، متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان، با سال‌ها تجربه و دانش تخصصی، با استفاده از جدیدترین تکنیک‌ها و تجهیزات، به تشخیص و درمان مشکلات دندانی کودکان و نوجوانان می‌پردازند و به والدین نیز آموزش‌های لازم در خصوص بهداشت دهان و دندان فرزندانشان را ارائه می‌دهند.
