ضربه به دندان کودکان در بازی، کتک کاری و تصادف با وسایل نقلیه که باعث آسیب به دندان ها میشود را تروما میگویند که یکی از بزرگترین دغدغههای والدین است.
ضربه خوردن دندان کودک ضربه خوردن دندان کودک غالبا در مواجهه با حوادث غیرمنتظرهای مانند بازی یا فعالیتهای پر جنب و جوش رخ میدهد.
ضربه به دندان کودکان میتواند از یک لبپریدگی کوچک تا کنده شدن کامل دندان (Avulsion) متفاوت باشد. در چنین شرایطی، حفظ آرامش و سرعت عمل برای انجام اقدامات اورژانسی بعد از ضربه به دندان، نه تنها در تسکین درد کودک نقش دارد، بلکه شانس موفقیت دندانپزشک برای نجات دندان (مخصوصا دندان دائمی) را به شدت افزایش میدهد.
این راهنمای جامع از وبسایت دکتر علیرضا حیدری دندانپزشک متخصص کودکان در تهران و کرج به شما کمک میکند تا در لحظات حساس ضربه خوردن دندان کودک، بهترین اقدامات را انجام دهید و با آگاهی عوارض شکستگی یا افتادن دندان بر اثر ضربه را کاهش دهید.
تفاوتهای کلیدی: ضربه به دندان شیری در مقابل دندان دائمی
نوع دندان آسیبدیده (شیری یا دائمی) تعیینکننده اصلی روند درمان است. اقدامات اشتباه برای دندان شیری میتواند به جوانه دندان دائمی زیرین آسیب برساند.
ضربه به دندان شیری: چه زمانی نگران شویم؟
در دندانهای شیری، هدف اصلی حفظ فضا و جلوگیری از آسیب به دندان دائمی در حال رشد است:
- لق شدن دندان شیری بر اثر ضربه: اگر لقی کم است، دندانپزشک ممکن است توصیه به نظارت کند. اما اگر لق بودن شدید باشد، دندانپزشک ممکن است برای جلوگیری از بلع دندان توسط کودک، آن را خارج کند.
- افتادن دندان شیری بر اثر ضربه (Avulsion): دندان شیری کنده شده هرگز نباید دوباره در حفره خود قرار داده شود! (این کار خطر آسیب به دندان دائمی زیرین را به شدت افزایش میدهد.)
- فرو رفتن دندان شیری (Intrusion): دندان به داخل لثه فرو میرود. دندانپزشک اغلب صبر میکند تا دندان خود به خود رویش کند، مگر اینکه احتمال آسیب به دندان دائمی وجود داشته باشد.
- تغییر رنگ دندان شیری: سیاه شدن دندان کودک بعد از ضربه (یا خاکستری شدن) معمولاً چند هفته پس از حادثه رخ میدهد و نشاندهنده آسیب یا مرگ عصب دندان است که نیازمند معاینه فوری است.
ضربه به دندان دائمی: نجات دندان اولویت اصلی است
در مورد ضربه به دندانهای دائمی، حفظ دندان در دهان، اولویت مطلق است.
- دندان دائمی کودک افتاده (Avulsion): اگر دندان دائمی کاملا کنده شده است، تلاش کنید دندان را در حفره خود قرار دهید. اگر نتوانستید، به سرعت آن را در محیط مناسب نگهداری کرده و زیر ۶۰ دقیقه به دندانپزشک مراجعه کنید.
- شکستگی دندان کودک (شکستگی تاج): قطعه شکسته را پیدا کرده و در محیط نگهداری مناسب به مطب ببرید. در بسیاری از موارد میتوان قطعه شکسته را به دندان متصل کرد.
- لق شدن یا جابجایی: دندانپزشک دندان را در جای صحیح ثابت کرده (Splinting) و برای بررسی وضعیت عصب (پالپ) نظارت دقیق را آغاز میکند.
اقدامات اورژانسی بعد از ضربه به دندان: ثانیههای حیاتی را از دست ندهید
اولین و مهمترین اقدام، حفظ خونسردی و سپس ارزیابی وضعیت عمومی کودک است. اگر کودک علائم گیجی، حالت تهوع یا استفراغ دارد، ابتدا باید با اورژانس تماس بگیرید. پس از اطمینان از سلامت عمومی، به وضعیت دندان بپردازید:
- کنترل خونریزی: از یک گاز استریل تمیز یا دستمال مرطوب استفاده کرده و به آرامی روی محل خونریزی فشار دهید. استفاده از کمپرس سرد (یخ پیچیده در پارچه) روی لب یا گونه میتواند به کاهش ورم و تسکین درد کمک کند.
- پیدا کردن قطعات/دندان: اگر دندان شکسته یا کاملا افتاده است، آن را پیدا کنید.
- مراجعه فوری: بدون اتلاف وقت، سریعا با دندانپزشک متخصص کودکان تماس بگیرید. زمان، عامل حیاتی نجات دندان است (به خصوص دندان دائمی).
آیا تروما و ضربه به دندان کودکان عوارض دارد؟
اگرچه به ظاهر تروما و ضربه دیدن دندان های کودکان گاهی ممکن است مسئله سادهای به نظر برسد اما همین عارضه در دندانهای کودکان بسته به شدت و نوع آسیب میتواند بر سلامت سایر دندانهای کودک نیز تاثیر بگذارد. برخی از والدین تصور دارند که ضربه به دندان کودکان مسئلهای است که به دلیل افتادن دندانهای شیری کودکان رفع میشود. اما غافل از اینکه اثرات ضربه به دندان (تروما دندان) میتواند به اختلال در رویش دندانهای دائمی منجر شود.
با توجه به این امر مراجعه به دنداپزشک در اسرع وقت برای تشخیص و اقدامات لازم جهت ترمیم دندان ضربه دیده اهمیت بالایی دارد. تروما علاوه بر اینکه ظاهر نازیبایی به دندانها میدهد از طرفی می تواند بر روان افراد نیز تاثیر منفی برجای بگذارد.
پروتکل نگهداری دندان ضربه خورده: دندان افتاده را کجا نگهداری کنیم؟
محیط نگهداری دندان نقش حیاتی در حفظ سلولهای ریشه و شانس کاشت مجدد دارد؛ بنابراین مهمترین اقداماتی که پس از ضربه به دندان کودکان لازم است انجام دهید را به صورت کامل توضیح میدهیم:
1. ابتدا دندان را پیدا کنید.
2.برای برداشتن دندان آن را از ناحیه تاج بگیرید و به هیچ وجه به ریشه دندان دست نزنید.
3. با فشار ملایم آب ولرم آن را بشویید، درموقع شستن روی ریشه نباید دست یا پارچه کشید زیرا الیاف نگهدارنده آسیب می بینند.
4. در صورت امکان دندان را در حفره خود قرار دهید (در صورتی که محل دندان آسیب زیادی ندیده باشد.)
5. در صورتی که قادر به قرار دادن دندان در محل خود نمی باشید، آن را در یک لیوان شیر یا آب جوشیده سرد قرار دهید. در صورت در دسترسی نبودن، از آب معمولی یا دستمال تمیز مرطوب استفاده کنید. توجه داشته باشید هیچ وقت نگهداری دندان شکسته را در محیط خشک انجام ندهید.
نوع آسیب به دندان |
بهترین محیط نگهداری |
نکته حیاتی |
|---|---|---|
| دندان دائمی کاملا کنده شده | ۱. محیط داخل دهان (زیر زبان یا گوشه دهان) در صورتی که فرد توانایی نبلعیدن آن را دارد.
۲. شیر سرد |
هرگز دندان را در آب معمولی قرار ندهید. |
| دندان شیری کاملا کنده شده | نباید دوباره کاشته شود. | دندان را به دندانپزشک نشان دهید و محل را تمیز نگه دارید. |
| قطعهای از دندان شکسته شده | شیر، بزاق دهان یا آب تمیز | سریعاً به دندانپزشک برای بازسازی دندان مراجعه کنید. |
اهمیت زمان مراجعه به دندانپزشک کودکان در ضربه به دندان
در صورت ضربهای که به دندان کودکان وارد شده است این احتمال وجود دارد که دندان آسیب دیده به طور کامل به داخل فک فرو برود. این فرورفتگی به دندانهای سالم کودکان نیز آسیب می رساند. بنابراین به والدین عزیز توصیه میشود که در اثر ضربه به دندان یا تروما در کودکان در اسرع به دندانپزشک مراجعه کنند.
در صورت به تعویق انداختن مراجعه به دندانپزشک در زمان ضربه به دندان کودک، مشکلات بیشتری در دندانهای کودکان به وجود میآید. این احتمال هست که عصب ریشه دندان نیز دچار آسیب شود که البته تحمل درد آن برای کودکان بسیار سخت خواهد بود.
آیا دندان ضربه خورده ترمیم میشود؟
با مراجعه سریع به دندانپزشک او همه تلاش خود را برای حفظ دندان شیری کودکان به کار میگیرد و در صورتی که دندان ترمیم نشود سعی میکند دندان آسیب دیده را بکشد. البته ماندگاری دندان تروما کودکان به عوامل مختلفی نظیر میزان و نوع آسیبدیدگی، مراقبتهای بعد از درمان و روش درمانی بستگی دارد. دندانپزشک برای ترمیم دندان ضربه خورده بعد از معاینه کردن با تهیه عکس رادیوگرافی، شرایط دندان ضربه خورده را دقیقتر مشاهده می کند.
این احتمال وجود دارد که دندانپزشک برای ترمیم دندان کودکان از ترکیب چند روش درمانی کمک بگیرد. البته نکته حائز اهمیت این است که در دقایق تا ساعتهای اولیه بعد از حادثه و ضربه خوردن دندانها بهتر است هر چه سریعتر کودکان را دندانپزشک کودکان ببرید.
در واقع هر چقدر مراجعه به دندانپزشک کودکان را به تعویق بیندازید ممکن است مشکلات جدیتری در دندان ضربه دیده و دیگر دندانها به وجود بیاید.
راههای پیشگیری از ضربه به دندان کودک (تروما):
پیشگیری همیشه مقدم بر درمان است. روشهایی که میتوانند شیوع صدمات ضربه به دندان کودک را کاهش دهند، عبارتند از:
1. آموزش مخصوصا آگاه نمودن معلمان، والدین و دانشآموزان نسبت به نحوه پیشگیری از صدمات تروماتیک و تعلیم روشهایی که عوارض ناشی از این صدمات را کاهش می دهد.
2. مراقبت از دانش آموزان از جمله در برابر افتادن و مشاجره کودکانه
3. استفاده از کمربندهای محافظت کننده و تهیه صندلیهای مطمئن برای اتومبیل
4. استفاده از محافظهای دهانی خصوصا اگر فرزند شما در ورزشهای رزمی فعالیت میکند.
5. ایجاد امنیت در محل بازی و مهد کودک
تمامی این اقدامات میتوانند احتمال حادثه ضربه به دندان کودکان را کاهش دهند.
مراقبتهای پس از درمان دندان ضربه خورده و پیگیریهای ضروری
پس از درمان اولیه (ترمیم، کاشت مجدد یا کشیدن)، مراقبتهای بعدی برای جلوگیری از عفونت و بررسی عوارض احتمالی بسیار مهم است:
- رژیم غذایی نرم: تا دو هفته از غذاهای سخت، چسبنده و داغ دوری کنید.
- بهداشت دهان: منطقه آسیبدیده را با دقت و به آرامی با مسواک نرم تمیز کنید. دندانپزشک ممکن است استفاده از دهانشویه کلرهگزیدین را برای کاهش باکتریها توصیه کند.
- عوارض احتمالی: به علائمی مانند تورم، تب، درد شدید، یا تغییر رنگ دندان (قرمز، خاکستری، سیاه شدن) توجه کنید.
- چکاپهای دورهای: آسیبهای دندانی نیاز به پیگیری طولانیمدت دارند (حتی تا ۵ سال). دندانپزشک برای بررسی وضعیت عصب (حیات پالپ) و آسیب به جوانه دندان دائمی زیرین (در مورد دندانهای شیری) مراجعات منظم را تجویز میکند.
نتیجهگیری:
ضربه به دندان کودکان یک تجربه استرسزا برای والدین است، اما آگاهی از اقدامات اورژانسی بعد از ضربه به دندان میتواند تفاوت بین حفظ دندان و از دست دادن آن باشد. به یاد داشته باشید که در مواجهه با دندان دائمی افتاده، سرعت عمل شما در نگهداری دندان در محیط مناسب (شیر) و انتقال سریع به کلینیک حیاتی است. در مورد دندانهای شیری، گرچه کاشت مجدد ممنوع است، اما معاینه دقیق برای ارزیابی سلامت دندان دائمی در حال رشد ضروری است. هرگز خوددرمانی نکنید و در صورت مشاهده هرگونه تغییر رنگ، لقی یا شکستگی، فوراً با متخصص دندانپزشکی کودکان مشورت نمایید تا از عوارض طولانیمدت مانند از دست رفتن عصب یا اختلال در رویش دندانهای دائمی جلوگیری شود.
دکتر علیرضا حیدری، متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان، با سالها تجربه و دانش تخصصی، با استفاده از جدیدترین تکنیکها و تجهیزات، به تشخیص و درمان مشکلات دندانی کودکان و نوجوانان میپردازند و به والدین نیز آموزشهای لازم در خصوص بهداشت دهان و دندان فرزندانشان را ارائه میدهند.
